Ta cứ ngỡ tuổi thanh xuân là mãi mãi, ta từ tốn làm những
việc cần làm và vội vã tiêu xài nhiệt huyết vào những điều không
đáng.
Tháng 4.2014, tôi đi Tây Ninh. Buổi chiều hôm ấy ngồi
trong quán cà phê, nói chuyện với một em trai 17 tuổi. Nhà em ở huyện Bến Cầu.
Nghỉ học giữa chừng, em đi làm giữ xe ở quán cà phê, một tháng kiếm 2 triệu,
chủ quán bao cơm.
Em ngồi như vậy từ 7 giờ sáng đến 11 giờ tối, cùng với
một người nữa, có thay phiên để nghỉ ngơi chút đỉnh trong giờ vắng khách. Mỗi
ngày em kiếm được chừng 70.000 đồng. Em không phải người trẻ đầu tiên tôi gặp
phải bán thời gian trẻ nhất của mình để kiếm đủ số tiền lo hai bữa ăn và giúp
đỡ một người thân nào đó trong cuộc sống thường nhật.
Ở Sài Gòn cũng không khác. Hàng chục ngàn em trai, em
gái, 13 -15 tuổi, trẻ trung, xinh đẹp, lơ ngơ vào thành phố, làm một công việc
gì đó như giữ xe, ngồi ghi vé xe, ngồi xếp trái cây, đứng xếp sữa lên kệ, ngồi
đánh dấu người ra vào cơ quan… Những công việc ấy có ưu điểm: đem lại miếng ăn
– vốn cực kỳ ngặt nghèo và khó khăn với những đứa trẻ ở nông thôn, sinh ra
trong gia đình nghèo khó và không có việc làm. Em nói với tôi: “Em may mắn có
việc, chứ bạn em ngồi quán cà phê cả ngày, không việc làm, lại nợ tiền… cà
phê”.
Chuyện nói ra như đùa. Thật là một tin mừng vì cuối cùng
những người trẻ ở nông thôn cũng tìm được việc gì đó làm, kiếm được chút tiền
cho bữa ăn hàng ngày, và họ không phạm tội ác gì ghê gớm vì… quá rảnh. Nghĩ như
vậy cho lạc quan, bởi còn biết bao người trẻ ngoài kia la cà ngoài quán game,
thất nghiệp thành trộm cướp, ăn bám gia đình.
Nhưng tương lai của họ là gì, nếu năm tháng đáng giá
nhất này, họ chỉ ngồi để kiếm tiền. Họ ngồi hết 8 tiếng, 12 tiếng rồi trở về
nhà, ngã lăn trên những tấm chiếu tạm bợ của phòng trọ, ngủ say ngất đi, để rồi
sáng mai lại tỉnh dậy, ngồi tiếp những ngày tháng khác hòng có tiền lương mỗi
tháng. Họ không tiến triển chút nào trong nghề nghiệp, hoặc có thêm rất ít
chuyên môn, vì chuyên môn chính chỉ là ngồi, nhìn, đứng, đi lại, hỏi han, dắt
xe.
Đó là các nghề lương thiện. Nhưng đó là các nghề bán đổi
tuổi trẻ và thời gian để lấy tiền mưu sinh, nơi các ông bà chủ nhìn vào bạn,
thấy bạn 18 -20 tuổi, trẻ khỏe, xinh đẹp, có thể dắt xe không mỏi tay, đứng lâu
không mỏi chân, hay xinh đẹp cho khách đến nhìn cho đẹp mắt (giống một cái
bình hoa). Người ta trả tiền để mua tuổi trẻ và tháng ngày của bạn, với giá
100.000 đồng 24 giờ. Giá siêu rẻ!
Tôi quen một thầy giáo, ông rất giỏi tiếng Anh. Khi ông
theo một chương trình nghiên cứu đi Mỹ, chúng tôi ngồi nói chuyện. Ông kể rằng
năm ông 14 tuổi, vì gia đình gặp nạn, cha ông đi tù, mẹ ông từ người làm công
chức phải ra hàng chạy chợ kiếm tiền nuôi 4 đứa con. Ông “đã lớn” nên phải theo
mẹ ra chợ giữ xe, nghỉ học sớm. Hàng ngày ông xé một trang trong quyển từ điển
tiếng Anh loại rẻ tiền mà ông mua ở một hàng sách cũ, dắt theo trong người, rồi
ra bãi giữ xe.
Hết ngày hôm đó, dù có phải dắt xe hay không dắt xe, đông
khách hay không đông khách, ông cũng quyết phải học thuộc các từ trong ấy, dùng
bút chép lung tung vào quyển vở mang theo. Quyển từ điển vơi dần, ông cũng
thuộc thêm nhiều từ, nhiều câu, cộng với mấy quyển sách học viết, ông tự học
tiếng Anh và vẫn đi giữ xe, kiếm tiền phụ mẹ nuôi em. Khi tiễn ông ra sân bay,
tôi không thể tin người đàn ông chững chạc và thành đạt trước mắt mình lại từng
14 tuổi, đi giữ xe, chạy chợ và học thành thạo một ngôn ngữ.
Khi nhìn thấy những ánh mắt trẻ làm các nghề ngồi, nghề
giết thời gian đổi tiền, tôi nghĩ tới ông, nghĩ tới cả những người Nhật tôi
từng gặp, đi một chuyến tàu 20 phút về nhà cũng giở sách ra đọc, coi như đọc
được vài trang. Mỗi ngày người công chức Nhật đi làm đọc 3 trang sách, 30 ngày
là được 30 trang từ điển và 90 trang sách. Cái thời gian ngắn ngủi, ngán ngẩm
và tiêu tốn mà các bạn đang phải đem ra để đánh đổi lấy tiền ăn, tiền sống, thực
ra cũng có thể tận dụng theo một cách khác.
Bạn có thể đọc hết một quyển sách trong 3 tháng, có thể
chậm hơn một em sinh viên ngồi cả ngày trong thư viện. Bạn có thể học hết một
quyển chuyên đề trong 4 tháng, càng chậm hơn so với một người có chuyên ngành
và được cha mẹ trả tiền cho đi học. Nhưng dù chậm trễ đến vậy, bạn cũng đang
tiêu xài những khoảnh khắc ngắn một cách có ích, thay vì ngán ngẩm ngồi nhìn
khách vào tòa nhà, ngán ngẩm ngồi canh kệ thuốc lá, ngán ngẩm ngồi chờ khách ra
xe, ngán ngẩm mở những clip hài trên mạng cho nhau xem, cười hề hề, xem truyện
(nên đọc khi về nhà ngủ), check Facebook, tán dóc điện thoại, tốn tiền xem
hàng online giá rẻ mà không có lúc nào đi mua được.
Lâu rồi, trên đài phát thanh tôi từng nghe, có kể chuyện
một anh chế máy nông cụ. Người ta hỏi anh vì sao làm công chức giấy tờ lại biết
chế máy cho nông dân, mà chế có vẻ thực tế vậy. Anh kể, hàng ngày tôi đi làm,
đều phải ngồi xe công ty một tiếng để tới thành phố vào làm. Một tiếng đó tôi
ngồi đọc sách, vẽ mẫu, xong đâu đấy thì chế thử, cuối cùng cũng ra.
Vậy là khi vài chục người khác cùng công ty trên chuyến
xe của anh đang ngủ, đang tán dóc, đang nghe nhạc, đang nói xấu đồng nghiệp,
thì anh ta đọc sách. Với một năm đi làm, anh ta vừa có lương, vừa “thặng dư”
được 200 – 300 giờ đọc sách, tức là tương đương 8 – 12 ngày đọc sách 24 giờ
liên tiếp. Mớ kiến thức tưởng chừng đùa giỡn của anh công chức, trang từ điển
tưởng chừng xé ra chơi của ông thầy, gom lại đã thành một tương lai rất khác
của người ta – khi ta trẻ và thừa thãi thời gian để tiêu phí.
Bây giờ còn dễ hơn xưa cả trăm lần. Ông thầy tôi phải tốn
công xé giấy, anh công chức phải vác sách theo. Chớ bây giờ, ai cũng có cái
điện thoại để nghe nhạc, chơi Facebook, xem phim, xem clip hài. Mấy cái điện
thoại đó có thể xem được vô số loại sách vở trên đời, cứ mở ra nhìn vô là thấy
thứ để đọc.
Hãy tưởng tượng mà xem, khi bạn 18 -20 tuổi, người ta
sẵn sàng thuê bạn để ngồi, để làm bảo vệ, làm tiếp viên, làm nhân viên đón
khách… vì bạn trẻ, đẹp, có nụ cười tươi, có sức khỏe, có vóc dáng. Đến khi bạn
40 tuổi, nhan sắc tàn, sức khỏe xấu, vóc dáng béo phệ, và bạn vẫn chẳng biết
làm gì hơn là bán thời gian của mình để… ngồi, liệu có còn ai thuê bạn
không?
Vào một lúc nào đó… ta phải chi xài tuổi trẻ của mình một
cách hợp lí, dù đang bị trăm thứ cơm áo gạo tiền ghì lấy.
Mình phải biết một thứ gì đó thật tốt, phải có một
“chuyên môn” gì đó, dù nhỏ tí xíu và đơn giản, phải có tri thức cho chính mình,
dù ít hay nhiều. Trong một bài nói chuyện tôi từng nghe, bà diễn giả bảo bà cực
kỳ ngạc nhiên về sự thay đổi của công nhân Trung Quốc, ở khu công nghiệp bà
khảo sát, có những lớp dạy tiếng Anh cả 2-3 giờ sáng, dạy theo bất cứ ca nào có
công nhân cần học. Và giờ thì giá tiền lương công nhân Trung Quốc hết rẻ nhất
rồi vì họ chăm quá mà.
Thôi mình đừng ngồi ngơ ngác nhấn chìm thời gian nữa… chỉ
để đổi lấy vài triệu ít ỏi cho cơm áo hàng ngày.
Nguồn: St
